Áhættuþættir

Fjárfesting í kauphallarsjóðum

Kauphallarsjóður (e. Exchange Traded Fund, ETF) er sjóður um sameiginlega fjárfestingu sem skráður er í kauphöll og þar fara viðskipti með hlutdeildarskírteini að mestu leyti fram. Landsbréf reka einn kauphallarsjóð og eru viðskipti með hlutdeildarskírteini sjóðsins í kauphöllinni á Íslandi (eftirmarkaður) og er virk viðskiptavakt með hlutdeildarskírteinin.

Helstu áhættuþættir kauphallarsjóða sem fjárfesta í hlutabréfum

Kauphallarsjóður Landsbréfa er verðbréfasjóður sem starfar samkvæmt lögum nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði og lýtur eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Sjóðurinn er jafnframt vísitölusjóður og stýrt með óvirkum hætti, þar sem fjárfest er eingöngu í þeim hlutabréfum sem mynda kauphallarvísitöluna OMXI10CAP, í sömu hlutföllum og hún er samsett á hverjum tíma. Í kauphallarvísitölunni eru þau hlutabréf sem eru með mestan seljanleika á hverjum tíma.

Fjárfestar geta keypt hlutdeildarskírteini í kauphallarsjóðnum sem staðfestingu á eignarhlut sínum í sjóðnum og átt þannig hlutfallslega kröfu á þau hlutabréf og aðrar eignir sem sjóðurinn á að frádegnum skuldbindingum sjóðsins. Hagkvæmast er að kaupa og selja hlutdeildarskírteini með atbeina verðbréfamiðlunar (á eftirmarkaði) fremur en að kaupa beint af sjóðnum eða innleysa í honum, þar sem við slík frumviðskipti fellur til kostnaður sem á ekki við um viðskipti á eftirmarkaði. Hlutabréf eru í eðli sínu áhættusöm fjárfesting og afkoma þeirra félaga sem sjóðurinn á hlutabréf í hefur bein áhrif á gengi hans. Sveiflur í gengi sjóðsins geta því verið töluverðar vegna verðbreytinga á þeim hlutabréfum sem sjóðurinn hefur fjárfest í.

Árangur og ávöxtun sjóðsins á hverjum tíma ræðst af arðgreiðslum og af verðbreytingum undirliggjandi eigna. Fjárfesting í hlutabréfasjóðum felur ætíð í sér áhættu. Fjárfesting í hlutdeildarskírteinum sjóða er þó að jafnaði áhættuminni en þegar keyptir eru einstakir fjármálagerningar, þar sem hver sjóður dreifir áhættu fjárfesta með kaupum í fleiri en einum flokki fjármálagerninga. Staða og afdrif rekstrarfélagsins sem rekur sjóðinn hefur ekki bein áhrif á virði hans þar sem efnahagur sjóðsins er aðskilinn efnahag rekstrarfélagsins.

Hafa verður í huga að gengi sjóða getur bæði hækkað og lækkað og fjárfestar kunna að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Nauðsynlegt er að fjárfestar kynni sér vel þá áhættu sem fólgin er í því að fjárfesta í hlutabréfasjóðum og útboðslýsingar sjóða áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Hér að neðan er gerð grein fyrir helstu áhættuþáttum sem hafa þarf í huga áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Upptalningin er þó ekki tæmandi fyrir þá þætti sem geta haft áhrif á gengi hlutabréfasjóðsins.

  • Markaðsáhætta er hættan á tapi hlutabréfasjóðsins vegna sveiflna á markaðsvirði eigna í eignasafni sjóðsins, sem rekja má til breytinga á markaðsbreytum, svo sem vöxtum, gengi erlendra gjaldmiðla, hlutabréfa- og hrávöruverði eða lánshæfi útgefanda. Markaðsáhætta fylgir öllum fjármálagerningum og er ekki hægt að eyða með dreifðu eignasafni. Undir markaðsáhættu falla þannig til dæmis gengisáhætta og vaxtaáhætta.
    • Gengisáhætta er áhætta sem felst í því að gengi verðbréfa, hlutdeildarskírteina og gjaldmiðla getur sveiflast með ófyrirsjáanlegum hætti og haft þannig áhrif á ávöxtun í sjóðnum. Sum þeirra fyrirtækja sem sjóðurinn fjárfestir í eru með stóran hluta sjóðstreymis síns í erlendum gjaldeyri. Sveiflur í gengi gjaldmiðla geta því haft áhrif á hagnað þeirra og þannig leitt til hækkunar eða lækkunar á gengi hlutabréfa í viðkomandi fyrirtæki.
    • Vaxtaáhætta felst í áhrifum breytinga á markaðsvöxtum á verðmyndun verðbréfa. Hækki ávöxtunarkrafa á markaði getur það leitt til lækkunar á verði hlutabréfa og öfugt. Ávöxtunarkrafa skuldabréfa getur hækkað og verð hlutabréfa lækkað til dæmis við vaxtahækkanir Seðlabanka eða vegna mikils framboðs.
  • Áhætta tengd vísitölu  er í sjóðnum þar sem fjárfest er aðeins í þeim hlutabréfum sem mynda OMXI10CAP vísitöluna eins og hún er samsett á hverjum tíma og fylgir sjóðurinn frammistöðu vísitölunnar sem hefur bein áhrif á gengi hans til lækkunar eða hækkunar.
  • Skuldaraáhætta (greiðslufallsáhætta) er til staðar í hlutabréfasjóðum. Skuldaraáhætta er sú áhætta að útgefandi verðbréfs standi ekki við skuldbindingar sínar og fari í gjaldþrot eða nauðasamninga og fjárfesting tapist því að hluta til eða að öllu leyti. Innlánakröfur geta tapast við gjaldþrot fjármálastofnunar sem sjóðurinn á innlán hjá.
  • Seljanleikaáhætta/lausafjáráhætta felst í því að sú staða gæti komið upp að ekki sé hægt að selja, innleysa eða loka stöðu í eignasafni sjóðsins með takmörkuðum kostnaði og innan ásættanlegs tímaramma, til dæmis ef miklar innlausnir verða í sjóðnum eða ef samþjöppun eigna veldur broti á fjárfestingarstefnu. Laust fé í sjóðnum gæti því verið of lítið til þess að standa undir greiðslu innlausna á hverjum tíma.
  • Áhætta tengd smæð markaðar  eða eignatengsla útgefanda verðbréfa getur verið til staðar í hlutabréfasjóðum. Íslenskur verðbréfamarkaður er smár í sniðum og því fylgir að kaupendur og seljendur einstakra verðbréfa eru oft fáir. Af þeim sökum getur verðmyndun á markaði verið ógegnsæ og óvirkari en gerist á stærri mörkuðum. Einnig geta eignatengsl verið á milli útgefenda verðbréfa sem getur leitt til þess að greiðslufall einstakra útgefenda hafa víðtækari áhrif en annars myndi verða.
  • Uppgjörsáhætta er til staðar í hlutabréfasjóðum ef útgefandi eða mótaðili í viðskiptum afhendir ekki verðbréf á réttum tíma eða stendur ekki við greiðslur.
  • Vörsluáhætta er til staðar í hlutabréfasjóðum þar sem eignir í vörslu geta tapast vegna gjaldþrots, vanrækslu eða sviksamlegra athafna af hálfu vörslufyrirtækis.
  • Rekstraráhætta fylgir rekstri sjóða og þeir gætu tapað fjármunum vegna ófullnægjandi innri ferla og mistaka í tengslum við mannauð og kerfi rekstrarfélagsins, eða vegna ytri atburða, þ.m.t. hlítingaráhætta og áhætta vegna verklags við viðskipti, miðlun, uppgjör og verðmat sem innt er af hendi fyrir sjóðinn.