Fjárfesting í skuldabréfasjóðum

Upplýsingar um helstu áhættuþætti

Skuldabréfasjóður er sjóður sem veitir viðtöku fé til sameiginlegrar fjárfestingar. Skuldabréfasjóður fjárfestir aðallega í skuldabréfum útgefnum af aðilum sem fjármagna sig með útgáfu bréfanna. Þessir aðilar geta verið ríki, sveitarfélög og stofnanir, fjármálastofnanir og ýmis önnur fyrirtæki. Sjóðurinn kaupir skuldabréf á markaði samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu og innheimtir af þeim afborganir og vexti. Virði sjóðsins á hverjum tíma ræðst einnig af verðbreytingum á bréfunum þegar þau ganga kaupum og sölum á markaði.

Viðskiptavinir sem eiga hlut í sjóði eiga hlutfallslega kröfu á þær eignir sem sjóðurinn á. Þeir eiga því óbeint kröfu á ríkið og fjölda sveitarfélaga og stofnana, fjármálastofnana og annarra fyrirtækja eftir atvikum í gegnum sjóðinn. Tilgangur sjóðanna er að ávaxta fé sjóðfélaga og dreifa áhættu með kaupum á fleiri en einum flokki fjármálagerninga.

Styrkur hvers sjóðs ræðst af undirliggjandi eignum hans, það er fjárhagslegum styrk útgefenda þeirra verðbréfa sem viðkomandi sjóður hefur fjárfest í og eftir atvikum þeim veðum sem einstakir útgefendur hafa lagt fram til tryggingar skuldum sínum. Staða og afdrif þeirra fjármálafyrirtækja sem reka sjóði hafa því ekki með beinum hætti áhrif á virði sjóðanna þar sem efnahagur þeirra er aðskilinn efnahag viðkomandi fjármálafyrirtækis.

Skuldabréfasjóðir Landsbréfa eru verðbréfasjóðir eða fjárfestingasjóðir sem starfa samkvæmt lögum nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði, og lúta eftirliti FME. Þeir hafa hver um sig mismunandi fjárfestingarstefnu og meðallíftíma.

Meðallíftími verðbréfasjóðs er vegið meðaltal meðallíftíma undirliggjandi eigna sjóðsins. Meðallíftími skuldabréfs er mælikvarði á næmni verðs á skuldabréfi fyrir breytingum á markaðsvöxtum (ávöxtunarkröfu). Meðallíftíminn segir til um hversu lengi höfuðstóll skuldabréfs, ásamt vöxtum og verðbótum, er að meðaltali bundinn í fjárfestingunni. Því lengri sem meðallíftími er, því næmara er verð bréfsins fyrir vaxtabreytingum. Stuttur meðallíftími sjóðs þýðir þannig að gengi sjóðsins sveiflast frekar lítið við breytingar á ávöxtunarkröfu bréfa á markaði.

Ávöxtunarkrafa skuldabréfs er sú krafa sem kaupandi bréfsins gerir til ávöxtunar á fé sínu á ársgrundvelli. Ávöxtunarkrafan eru þeir vextir sem gera núvirt greiðsluflæði bréfsins jafnt verði þess. Þannig stýrir ávöxtunarkrafa fjárfesta verði bréfa á markaði.

Fjárfesting í skuldabréfasjóðum felur ætíð í sér einhverja áhættu. Fjárfesting í hlutdeildarskírteinum verðbréfasjóða er þó að jafnaði öruggari en þegar keyptir eru einstakir fjármálagerningar, þar sem hver sjóður dreifir áhættu fjárfesta með kaupum í fleiri en einum flokki fjármálagerninga.

Hafa verður í huga að gengi sjóða getur bæði hækkað og lækkað og fjárfestar kunna að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Nauðsynlegt er að fjárfestar kynni sér vel þá áhættu sem fólgin er í því að fjárfesta í skuldabréfsjóðum og útboðslýsingar sjóðanna áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Hér að neðan er gerð grein fyrir helstu áhættuþáttum sem hafa þarf í huga áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu:

  • Markaðsáhætta fylgir öllum fjármálagerningum. Markaðsáhætta er sú áhætta sem ekki er hægt að eyða með dreifðu eignasafni. Undir markaðsáhættu falla til dæmis vaxtaáhætta og gengisáhætta.

    • Vaxtaáhætta felst í áhrifum breytinga á markaðsvöxtum á verðmyndun skuldabréfa. Hækki ávöxtunarkrafa á markaði leiðir það til lækkunar á verði skuldabréfa og öfugt. Ávöxtunarkrafa bréfa getur hækkað t.d. við vaxtahækkanir Seðlabanka eða vegna mikils framboðs. Almennt eykst vaxtaáhætta eftir því sem meðallíftími eigna í skuldabréfasjóðum er lengri. Til þess að draga úr sveiflum má leitast við að spá fyrir um þróun vaxta. Þannig er hægt að lengja meðallíftíma sjóða/fjárfestinga þegar vaxtalækkun er líkleg en stytta þegar líkur eru á hækkun. Erfitt getur reynst að sjá fyrir um sveiflur í ávöxtunarkröfu skuldabréfa og því eðlilegt að sveiflur geti orðið í gengi skuldabréfasjóða við miklar breytingar á ávöxtunarkröfu.
    • Gengisáhætta er áhætta sem felst í því að gengi verðbréfa og gjaldmiðla getur sveiflast með ófyrirsjáanlegum hætti og haft þannig áhrif á ávöxtun í sjóðum.
  • Skuldaraáhætta (greiðsluáhætta) er til staðar í skuldabréfasjóðum. Eignir skuldabréfasjóða geta tapast ef skuldari stendur ekki við skuldbindingar sínar og greiðslufall verður á bréfunum. Einnig getur skuldaraáhætta verið fólgin í því að fjármálastofnun sem sjóðurinn á innlán hjá verður gjaldþrota og innistæður eru ekki tryggðar að fullu.
  • Landsbundin áhætta er til staðar í skuldabréfasjóðum. Hagkerfum einstakra landa kann að vera mismunandi háttað, til hins betra eða verra, hvað snertir atriði á borð við vöxt landsframleiðslu og verðbólgu. Landsbundin áhætta getur einnig skapast vegna óvissu um ytri aðstæður, til dæmis um það hvort reglusetning og skattar verði óbreytt til framtíðar. Jafnframt getur hún skapast vegna átaka, stjórnmáladeilna, hryðjuverka, styrjalda, náttúruhamfara, farsótta og annarra álíka aðstæðna.
  • Áhætta tengd smæð markaðar eða eignatengsla útgefanda verðbréfa. Íslenskur verðbréfamarkaður er smár í sniðum og því fylgir að kaupendur og seljendur einstakra verðbréfa eru oft fáir. Af þeim sökum getur verðmyndun á markaði verið óvirkari en gerist á stærri mörkuðum. Einnig geta eignatengsl verið á milli útgefenda verðbréfa sem getur leitt til þess að greiðslufall einstakra útgefenda hafa víðtækari áhrif en annars myndi verða.
  • Frammistöðuáhætta er til staðar í skuldabréfasjóðum. Flestir skuldabréfsjóðir miða árangur sinn við tiltekna viðmiðunarvísitölu og er það markmið sjóðstjóra að ná betri ávöxtun en vísitalan gefur á hverjum tíma. Ávöxtunin getur ýmist verið betri eða verra en vísitalan og felur það í sér frammistöðuáhættu.
  • Lausafjáráhætta er til staðar í skuldabréfasjóðum þar sem sú staða gæti komið upp að eign seljist ekki tímanlega á ásættanlegu verði ef þess er þörf, til dæmis ef miklar innlausnir verða í sjóði. Lausafjáráhætta er því sú áhætta að of lítið laust fé sé til í sjóði til að standa undir greiðsluskuldbindingum á hverjum tíma.
  • Uppgjörsáhætta er til staðar í skuldabréfasjóðum ef útgefandi/mótaðili greiðir ekki eða afhendir ekki eignina á réttum tíma.
  • Vörsluáhætta er í skuldabréfsjóðum þar sem eignir í vörslu geta tapast vegna gjaldþrots, vanrækslu eða sviksamlegra athafna af hálfu vörsluaðila.